Het Concertgebouw

Het Concertgebouw aan het Amsterdamse Museumplein is een van de meest gerenommeerde concertzalen ter wereld, en staat wat betreft akoestische kwaliteit op gelijke hoogte met Carnegie Hall in New York, Symphony Hall in Boston en het Musikverein in Wenen. Het gebouw ontstond naar aanleiding van een beslissing in september 1881, toen zes Amsterdammers een voorlopig comité oprichtten om een concreet probleem aan te pakken: de stad had geen fatsoenlijke concertzaal. De Parkzaal in de Plantagebuurt stond op het punt gesloopt te worden, het Felix Meritis was te klein, en het Amsterdamse Crystal Palace stond bekend om zijn beroerde akoestiek. Architect Adolf Leonard van Gendt nam het Gewandhaus in Leipzig als voorbeeld, en in 1883 begon de bouw op wat toen nog open boerenland was net buiten de gemeentegrenzen van Nieuwer Amstel. Daarvoor werden meer dan 2100 houten palen tot twaalf à dertien meter diep in de zachte Amsterdamse bodem geheid. Het gebouw was eind 1886 klaar, maar conflicten met de gemeente over een gracht, toegangswegen en straatverlichting zorgden voor vertraging, zodat de opening pas plaatsvond op 11 april 1888. Bij die gelegenheid speelde een orkest van 120 musici samen met een koor van 500 zangers werken van Wagner, Handel, Bach en Beethoven.

Het Koninklijk Concertgebouworkest, zoals het sinds het ontvangen van de koninklijke titel in 1988 officieel heet, gaf zijn eerste concert in de zaal op 3 november van datzelfde jaar en heeft er sindsdien dagelijks gerepeteerd. Die ononderbroken band tussen een orkest en zijn thuisbasis is zeldzaam onder grote Europese ensembles. Ook het Nederlands Philharmonisch Orkest en het Radio Filharmonisch Orkest hebben door de jaren heen vaste concertreeksen in het gebouw verzorgd. Het pijporgel van de zaal werd in 1890 geplaatst door de Utrechtse orgelbouwer Michael Maarschalkerweerd en later begin jaren negentig gerestaureerd door Flentrop. Het heeft 60 registers verdeeld over drie manualen en een pedaal. Tijdens een grote renovatie halverwege de jaren tachtig werden de faciliteiten gemoderniseerd, met behoud van het historische karakter van het gebouw.

Koningin Beatrix verleende het gebouw zelf de koninklijke titel "Koninklijk" op 11 april 2013, precies 125 jaar na de opening. In de loop van zijn bestaan heeft de zaal een opvallend gevarieerd aanbod gezien, ver buiten het klassieke programma om, van optredens van Aretha Franklin tot de uitreiking van een burgerrechtenonderscheiding aan Martin Luther King. De Grote Zaal blijft het akoestische en architectonische hart van het gebouw, en het Concertgebouw organiseert op veel dagen van de week meerdere concerten en repetities.